 |
 |
 |
|
جغرافیای بلوچستان |
||
| صفحه اول اخبار تاریخ فرهنگ و هنر مقالات موسیقی عکس گوناگون سایتهای بلوچستان تازه ها فهرست کل مطالب دنیای سایتها | ||
 |
|
 |
|
|
|
|
|||
|
آشنایی بیشتر با سیستان وبلوچستان
بخش اول:جغرافيايى طبيعى
الف) مشخصات جغرافيايى
استان سيستان و بلوچستان با 178431 كيلومتر مربع مساحت، 11 درصد از كل مساحت كشور را شامل می شود و يكى از كم تراكمترين استانهاى كشور از نظر جمعيت می باشد. بيشترين مساحت اين استان، به منطقه بلوچستان اختصاص دارد. اين استان بين 25 درجه و 3 دقيقه تا 31 درجه و 27 دقيقه عرض شمالى از خط استوا و 58 درجه و 50 دقيقه تا 62 درجه و 21 دقيقه طول شرقى از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است و مركز آن شهرستان زاهدان مىباشد. استان سيستان و بلوچستان با داشتن حدود 300 كيلومتر مرز آبى، و 1800 كيلومتر مرز خاكى، از شمال به استان خراسان و كشور افغانستان، از مغرب به استان كرمان، از جنوب به درياى عمان و از مشرق به كشورهاى پاكستان و افغانستان محدود است. اين استان از 7 شهرستان تشكيل شده است كه مجموعاً 29 بخش، 16 شهر، 92 دهستان و 6038 آبادى داراى سكنه را در بر مىگيرد.
ب) ويژگىهاى طبيعى
كوههاى اين استان جز رشته كوههاى مركزى ايران است و شامل ناهموارىهاى شرق چاله لوت و ارتفاعات ديواره شرقى و جنوبى چاله جازموريان است. به طور كلى اين ناهمواریها شامل دو قسمت مىشوند: 1- كوههاى سيستان كه از غرب به بيابان لوت و از شرق به دشت سيستان منتهى می گردد. 2- كوههاى بلوچستان كه در جنوب كوههاى سيستان بين چاله لوت و جازموريان و بيابان ماشكل و سواحل درياى عمان گسترده شدهاند. مهمترين ارتفاعات اين ناحيه عبارتند از: كوه تفتان، كوه بزمان، كوه بيرك، كوه ملك سياه، و .... مهمترين رودخانههاى اين استان عبارتند از: رودخانه هيرمند، رودخانه بمپور، رودخانه كاجو (كاجر)، رودخانه سرباز، رودخانه باهوكلات، رودخانه كهير (نيكشهر)، رودخانه ماشكيد (ماشكل)، رودخانه رابچ (فنوج)، رودخانه سيانجان (تلخ آب). علاوه بر اين دو درياچه هامون (سيستان) و جازموريان نيز در اين استان قرار دارند. آب و هواى اين استان در قسمت سيستان بيابانى صحرائى (خشك و برى) كه اقليم گرم و بارندگى و رطوبت اندك از ويژگىهاى آن است. بادهاى 120 روزه سيستان (لوار) يكى از عوامل مهم فرسايش خاك، جابجائى شنهاى روان (ماسه هاى بادى)، پر كردن نهرها و كانالهاى آبيارى و تعديل درجه حرارت در فصل تابستان مىباشد. در قسمت بلوچستان به علت نزديك بودن اين منطقه با خط استوا، دماى هوا در تابستان به شدت گرم مىشود، به طورى كه در اكثر شهرستانهاى آن دماى هوا بالاى 40 درجه سانتىگراد مىباشد. زمستانهاى آن نسبتاً معتدل و در بعضى مناطق مرتفع، همراه با سرماى شديد و نزولات جوى ناچيز مىباشد. بدين جهات مىتوان گفت اين استان خشكترين استان كشور به حساب مىآيد.
بخش دوم:جغرافياى اقتصادى
كشاورزى و دامپرورى
استان سيستان و بلوچستان به خاطر داشتن امكانات و قابليتهاى رشد و توسعه مىتواند به عنوان مركز توسعه جنوب ايران مطرح شود و زمانى از نظر كشاورزى و توليد محصولات در كشور به عنوان انبان غلّه ايران بوده است و زمينهاى زيادى از اين استان به كشت محصولات زراعى و باغى اختصاص داشته است. مهمترين محصولات كشاورزى اين استان شامل: گندم، جو، برنج، چغندر قند، پنبه، مركبات، سبزيجات و انواع ميوه و خرما مىباشد. سال 1370، اين استان از نظر كشت و توليد غلات در وضعيت مناسبى قرار داشت به طورى كه 98141 هكتار از زمينهاى آن زير كشت گندم و 32877 هكتار زير كشت جو قرار داشته است.(5) علاوه بر كشاورزى، در اين استان دامدارى و دامپرورى از وجوه غالب تأمين معيشت مردم است. اما به علت نامساعد بودن شرايط طبيعى، خشكسالى و كمى بارندگى، شيوع انواع بيمارىها و استفاده بىرويه از مراتع، دامدارى اين منطقه مورد تهديد قرار گرفته است. از نظر شيلات، در سال 1370، اين استان با داشتن 972 فروند شناور مقدار 40100 تن از انواع مختلف آبزيان را صيد كرده است. بندر كنارك به عنوان فعالترين بندر صيادى اين استان به شمار مىرود.
صنايع و معادن
تعداد كارگاههاى صنعتى استان تا پايان سال 1370 نزديك به 1585 واحد بوده كه بالغ بر 1280 نفر شاغل داشته اند. صنايع غذايى، نساجى، كانى غير فلزى و فلزى و برق و الكترونيك از مهمترين صنايع اين استان مىباشند. لنج سازى يكى از صنايع بسيار قديمى و سنتى مناطق ساحل جنوب ايران خصوصاً اين منطقه است. همچنين كارخانه نساجى بافت بلوچ در پنج كيلومترى جاده ايرانشهر - بمپور از سال 1353 در اين استان فعال است. از نظر معادن استان سيستان و بلوچستان در زمينه معادن مس، كروميت، منگنز، گرانيت، سنگآهن، سنگ آهك و برخى ديگر از مواد معدنى غنى مىباشد.
بخش سوم:جغرافياى تاريخى
وجه تسميه
اين استان از دو نام سيستان و بلوچستان تركيب شده است كه نام قديمى سيستان «زرنگ» بوده است و داريوش هخامنشى در كتيبههاى خود از آن نام برده است. برخى معتقدند سيستان تحريف شده سكستان است و سجستان معرب آن است. واژه فارسى سكستان يعنى سرزمين «ساك = سكه». واژه سَكَه از زبان فارسى باستان در زبانهاى بعد «سگه» شد و «سگزى» صفت مركب از همان كلمه است. سگستان و سگزستان را در زبان تازى سجستان و سجزستان كردهاند و سپس سكستان در زبان فارسى درى به سيستان تبديل شده است. نام بلوچستان در كتيبههاى ميخى داريوش هخامنشى در بيستون و تخت جمشيد، «ماكا» يا «مكه» ضبط شده است كه استان چهاردهم بوده است. اين سرزمين را در زمان ساسانيان «كوسون» مىگفتند. تا پيش از ظهور اسلام اين نامها ميان مردم محل معمول بوده است ولى در قرن اول هجرى كه اعراب بر اين سرزمين دست يافتند، نام «مكران» بر اين منطقه اطلاق مىشد و جغرافى نويسان اسلامى نيز آن را با همين املا ضبط كردهاند. از اين پس به علت مهاجرت بلوچها از كرمان و سيستان به اين منطقه، نام بلوچستان از نام ساكنان آن اخذ شده و بر آن اطلاق شده است.
پيشينه تاريخى
مكران و نواحى ساحلى جنوب شرقى ايران در روزگار مادها، به ويژه سلطنت آستياك يا ايشتوويگو (550-585 ق.م) يكى از ساتراپهاى (استان) شرقى آن دولت بوده و به نام سرزمين «پاريكانيان و حبشيان آسيايى» از آن ياد شده است. در سالهاى 540-545 ق.م ايالتهاى شرقى ايران از جمله مكران به وسيله كورش بزرگ فتح شد. در روزگار سلطنت داريوش بزرگ سرزمين ماكا يا مكران جزو ايالت فلات ايران به شمار مىرفت. در دوره اشكانى به ويژه در روزگار سلطنت مهرداد اول سرزمين مكران مانند ساير ولايتهاى ايران جزو قلمرو دولت پارت بوده است. با تسلط ساسانيان، اردشير ساسانى كشور را به 33 ناحيه مستقل تقسيم كرد كه مكران نيز يكى از آنها بوده است و حكمران مستقل و مورثى هر ناحيه را شاه مىگفتند. با ضعف دولت ساسانى پس از حمله اعراب، در سال 24ه'.ق، عمر خليفه دوم، سهيل بن عدى و عبدالله بن عتبان را براى تصرف كرمان و مكران اعزام داشت. بيشتر ساكنان اين مناطق، دادن جزيه را پذيرفتند و گروهى نيز مسلمان شدند. در زمان طاهريان بلوچستان جزء ايالت سند به شمار مىرفت و در سال 250 ه'.ق يعقوب ليث صفارى آنجا را فتح كرد. اعقاب سامانيان تا سال 379ه'.ق بر خراسان، كرمان و بلوچستان و سند و سيستان حكومت كردهاند تا اين كه در سال 304ه'.ق ديلميان منطقه بلوچستان را تصرف كردند و بعدها در زمان سلطان محمود و سلاجقه بارها بين آنان و بلوچها جنگ و درگيرى رخ داد و اين منطقه بين آنان رد و بدل شد. در سال 628ه'.ق هم زمان با حمله مغول، سلطان جلال الدين خوارزمشاه از هندوستان وارد مكران شد و براى مبارزه با مغولان به جمع آورى و تهيه سپاه پرداخت. اين حركت او، توجه چنگيزخان مغول را به خود جلب كرد و باعث شد تا چنگيز، جغتاى مغول را مأمور فتح هرات و جلوگيرى از سلطان جلال الدين كند. جغتاى مغول، سلطان جلال الدين را شكست داد و با بىرحمى تمام به قتل و غارت مكران پرداخت. در سال 749ه'.ق پسر امير مظفر، امير مبارز الدين، بلوچستان را فتح كرد و در سال 800ه'.ق تيمورلنگ اين ناحيه را غارت كرد. پس از او سلطان اويس كه از جانب تيمور والى بلوچستان شده بود تا سال 824ه'.ق توانست حكمرانى خود را در آن منطقه تداوم بخشد. در دوران حكومت صفويه سرزمين بلوچستان، نواحى كيج و مكران به تصرف قزلباشها درآمد. اما در زمان سلطان محمدخدابنده در سال 985، نتوانست آن منطقه را حفظ كند تا اين كه مجدداً در سال 1017ه'.ق شاهعباس، فرمان تصرف بلوچستان را داد. در سال 1022ه'.ق ملك شمس الدين حاكم مكران عليه دولت مركزى طغيان كرد. از اين رو شاهعباس بزرگ، گنجعلى خان والى كرمان را مأمور قلع و قمع او كرد. پس از سركوب شورش، شاهعباس، مكران و سيستان را ضميمه حكومت گنجعلى خان كرد. در سال 1215ه'.ق در دوره حكومت محمد شاه قاجار، حبيب الله خان تركمن با تصرف قلعه بمپور كشتارى هولناك راه انداخت، عدهاى از مردم را كشت و جمعى را اسير نمود و عده اى ديگر نيز به كوههاى سرحدى متوارى شدند.
آثار و بناهاى تاريخى
مهمترين آثار باستانى و بناهاى تاريخى سيستان عبارتند از: رام شهرستان، زاهدان كهنه، شهر باستانى زرنج، شهر سابورى شاه، كندرك، شهر سوخته و ....
منطقه بلوچستان:
شهرستان ايرانشهر
قلعه قديمى ايرانشهر، قلعه بمپور، تپههاى قديمى و باستانى (دامن، محترم آباد، پيپ، فيروزآباد، راسك، مسكوتان). شهرستان چابهار
آثار شهر تيس، مقبره سيد غلام رسول، چاه باستانى پلان، قلعه نوشيروان، قصر قند، تپه جادختران. شهرستان سراوان
تپه هاى باستانى، قلاع، (دزك، كوهك، سيب، گشت، زابلى) - درخت كهنسال سرو سرجو.
|
| ||||
|
|
|
|
|||